25-01-2026, KATOWICE

Ostateczne wyzwolenie

Niedziela | 25 stycznia | godzina 18:00

Katowice, sala kameralna NOSPR

Winter Fragments Tristana Muraila to utwór na pięć instrumentów i dźwięki syntetyczne, który OMN wykonała po raz pierwszy równo dwadzieścia lat temu podczas 49. Międzynarodowego Festiwalu Warszawska Jesień. Francuski kompozytor, wyjaśniając genezę tytułu, wspominał o doświadczeniu prawdziwej zimy spędzonej na północ od Nowego Jorku, w regionie jezior i małych gór.

„Jezioro przed naszym domem było zamarznięte, dookoła leżało sześćdziesiąt centymetrów śniegu. Przez większość czasu słońce świeciło jasno, a intensywne światło zalewało dom otwarty na naturę ze wszystkich stron. Czasami wzburzała się gwałtowna burza, po której następowała cisza, a oślepiające światło wracało. Być może tam są ukryte te zimowe fragmenty"  - pisał Murail.

Kompozycja kontynuuje eksperymenty twórcze, łącząc instrumenty akustyczne z dźwiękami elektronicznymi, które dosłownie wtapiają się w brzmienie zespołu. Murail podkreślał, że używa tego samego składu instrumentalnego (flet, klarnet, skrzypce, wiolonczela i fortepian) w różnych utworach, za każdym razem osiągając zupełnie odmienny efekt – istotny jest bowiem sposób wykorzystania instrumentów, nie ich symbolika.

Cztery pieśni przy przekraczaniu progu

Quatre chants pour franchir le seuil  Gérarda Griseya to dzieło szczególne z wielu powodów. Powstało w roku śmierci kompozytora – okoliczność, której racjonalnie przewidzieć nie sposób. Grisey, opanowany przez całe życie obsesją ciągłości i materialności dźwięku, tym razem wpatruje się w to, co niewidzialne i oddzielone progiem naukowego poznania.

Cykl czterech pieśni sięga po klasyczne teksty Sumerów, wielkich cywilizacji basenu Morza Śródziemnego – egipskiej i greckiej – oraz postoświeceniowych myślicieli. Czy podjęcie najważniejszego tematu kultury zachodniej, użycie archetypowych gestów muzycznych zrozumiałych nie tylko dla ekspertów przez wybitnego spadkobiercę francuskiej awangardy właśnie u kresu życia mogło być przypadkiem?

Finałowa kołysanka cyklu niesie przesłanie szczególne: 

„Ona nie ma nas uśpić, lecz otworzyć nasze oczy na umieranie ludzkości, ostatecznie wyzwolonej".

OMN pierwszy raz wykonała to monumentalne dzieło z Agatą Zubel w NOSPR w 2017 roku podczas Festiwalu Kultura Natura. Trzy dekady po powstaniu dzieła można bez ryzyka powiedzieć, że kompozycja weszła już do kanonu – regularnie wykonują ją najlepsze zespoły muzyki nowej oraz wybitne wokalistki, takie jak Barbara Hannigan czy właśnie Agata Zubel.

Muzyka warta powrotu

Choć utwory Muraila i Griseya raczej nie zagoszczą w programach koncertów abonamentowych wielkich orkiestr symfonicznych, ich znaczenie dla muzyki współczesnej jest nie do przecenienia. To dzieła, które pokazują, jak spektralizm – jeden z najważniejszych nurtów muzyki drugiej połowy XX wieku – potrafi łączyć precyzję naukową z głęboką ekspresją, a materialne właściwości dźwięku z refleksją nad tym, co wymyka się poznaniu.

Program

• Gerard Grisey - Quatre chants pour franchir le seuil
• Tristan Murail - Winter fragments  (5 instruments et sons de synthese)

Wykonawcy

Agata Zubel - sopran

Szymon Bywalec - dyrygent

Orkiestra Muzyki Nowej

Kameraliści OMN w utworze T. Muraila:

Alicja Molitorys - flet
Jadwiga Czarkowska-Harasimowicz - klarnet
Dominik Kossakowski - skrzypce
Krzysztof Krawczyk - wiolonczela
Krzysztof Goliszek - fortepian
Szczepan Kończal - realizacja partii elektroniki

Projekt sfinansowano ze środków Krajowego Planu Odbudowy w ramach naboru 'KPO dla kultury' (Inwestycja A2.5.1), realizowanego przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca, z grantu dla Orkiestry Muzyki Nowej.

#NextGenerationEU